บทความ

“แม่แบบตำราเรียนภาษาไทย”


เมื่อวันที่ 16 ตุลาคม 2541 ที่ผ่านมา มีคนถามผู้เขียนว่าในวาระครบรอบวันถึงแก่อนิจกรรมของ พระยาศรีสุนทรโวหาร (น้อย อาจารยางกูร) มีอะไรจะรำลึกถึงท่านผู้นี้บ้าง

ผู้เขียนตอบว่าสิ่งแรกที่จะรำลึกถึงท่าน คือ บรรดาศักดิ์และราชทินนามทำนองนี้มีอยู่หลายคน และแต่ละคนจะเป็นผู้เชี่ยวชาญด้านการใช้ภาษา จึงมีราชทินนามว่า “สุนทรโวหาร” (สุนทร=ดี, งาม, ไพเราะ…โวหาร=ชั้นเชิงหรือสำนวนแต่งหนังสือหรือพูด, ถ้อยคำที่เล่นเป็นสำบัดสำนวน)

 

อย่างบุคคลที่เป็นกวีเอกของรัตนโกสินทร์ตอนต้น ในสมัยรัชกาลที่ 1-4 ที่รู้จักกันในนาม “สุนทรภู่” นั้น ซึ่งมีนามเดิม “ภู่” ก็มีบรรดาศักดิ์เป็น “พระ” และมีราชทินนามว่า “สุนทรโวหาร” เราจึงเรียนท่านว่า “พระสุนทรโวหาร (ภู่)”

 

ต่อมาในสมัยรัชกาลที่ 5 นักปราชญ์ทางภาษาของไทยที่มีบรรดาศักดิ์เป็นถึง “พระยา” ก็มี ท่านที่ชื่อ “น้อย อาจารยางกูร” คือ “พระยาศรีสุนทรโวหาร (น้อย อาจารยางกูร)” ซึ่งเป็นผู้แต่งตำราการเรียนภาษาไทยที่เป็นแม่แบบต่อๆ มา โดยตำราเรียนนั้น มีนามที่คุ้นหูคุ้นตาคนที่สนใจภาษาไทย คือ มูลบทบรรพกิจ, วาหนิติ์นิกร, อักษรประโยค, สังโยคพิธาน, ไวพจน์พิจารณ์ และพิศาลการันต์

 

ในสมัยใกล้เคียงกันนี้ยังมี “พระยาศรีสุนทรโวหาร (ผัน สาลักษณ์)” ที่เป็นผู้เชี่ยวชาญภาษาไทยด้วยเช่นกัน ผลงานของท่านที่ขึ้นชื่อ คือ อนิรุทธคำฉันท์ และมีบทกลอนที่กวี-นักกลอนท่องกันได้จับใจว่า

 

กลอนสุภาพแปดคำประจำบ่อน

อ่านสามตอนทุกวรรคประจักษ์แถลง

ตอนต้นสามตอนสองสองแสดง

ตอนสามแจ้งสามคำครบจำนวน…

เป็นอาทิ

 

ขอย้อนกลับไปกล่าวถึงผลงานของพระยาศรีสุนทรโวหาร (น้อย อาจารยางกูร) อีกครั้ง

 

หนังสือมูลบทบรรพกิจ เป็นตำราเรียนภาษาไทยที่ใช้สอนใช้เรียนในสมัยรัชกาลที่ 5 โดยเข้าใจกันว่าท่านอาจได้เค้าโครงมาจากหนังสือจินดามณี ซึ่งพระโหราธิบดี แต่งไว้ตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยา จินดามณี เป็นตำราว่าด้วยระเบียบของภาษา ภาษาที่ใช้ออกจะเข้าใจยากสำหรับคนยุคปัจจุบันอยู่บ้าง แต่ก็เป็นเสมือนตำราเรียนภาษาไทยเล่มแรก อย่างมีโคลงที่คนนิยม-จดจำกันได้ คือ

 

สมุห์เสมียนเรียนรอบรู้ วิสรรชย์

พินทุ์เอกพินทุ์โททัณฑ- ฆาตคู้

ฝนทองอีกฟองมัน นฤคหิต นั้นนา

แปดสิ่งนี้ใครรู้ จึ่งให้เป็นเสมียน

 

ซึ่งมีใจความ ว่าคนที่จะเป็นสมุห์หรือเสมียนได้นั้นต้องรู้ระเบียบการใช้ภาษาอย่างน้อย 8 ประการ คือ การประวิสรรชนีย์ (การสะกดอักษร), การใช้วรรณยุกต์ (สมัยก่อนมีแค่วรรณยุกต์เอก และวรรณยุกต์โท), การใช้ทัณฑฆาต, การใช้ไม้ไต่คู้, การใช้ฝนทอง (เครื่องหมายที่ปรากฏบน “สระอี”) การใช้ฟองมัน (เครื่องหมายขึ้นย่อหน้าวรรคใหม่) และการใช้นฤคหิต ซึ่งนับว่าเป็นการเรียนรู้หลักการประสมอักษรที่ดีพอสมควร

 

สำหรับมูลบทบรรพกิจนั้น นอกจากจะกล่าวถึงการประสมอักษรในแม่ต่างๆ เริ่มตั้งแต่ แม่ ก-กา และมีตัวสะกดใน แม่ กง, กน, กม, เกย, เกิว, กก, กด และ แม่ กบ

 

ที่น่าสนใจ คือ ตัวอย่างคำสะกดนั้น ท่านได้ไปยกนิทานเรื่องกาพย์พระไชยสุริยา ของ “สุนทรภู่” ที่เขียนไว้แล้ว (อย่างน่ายกย่องอย่างยิ่ง) มาเป็นตัวอย่าง เพราะในกาพย์พระไชยสุริยาเรียงลำดับการประสมอักษรไว้อย่างดีมาก

 

ตัวอย่างการประสมอักษรใน แม่ ก-กา กาพย์พระไชยสุริยา ว่าไว้สนุกมาก เริ่มด้วย (กาพย์ยานี 11) ดังนี้

 

สาธุสะจะขอไหว้ พระศรีไตรสรณา

พ่อแม่และครูบา เทวะดาในราษี

ข้าเจ้าเอา ก ข เข้ามาต่อ ก-กา มี

ใส่ไว้ในเท่านี้ ดีมิดีอย่าตรีชา

จะร่ำคำต่อไป พอล่อใจกุมารา

ธรณีมีราชา เจ้าพาราสาวะถี

ชื่อพระไชยสุริยา มีสุดามะเหษี

ชื่อว่าสุมาลี อยู่บูรีไม่มีไภ ดังนี้เป็นต้น

ฯลฯ

 

พอถึง แม่ กน หลังจากประสมอักษรให้ดูแล้ว ก็จะยกถ้อยคำในกาพย์พระไชยสุริยามาเป็นตัวอย่างประกอบ (เป็นคำประพันธ์ประเภทกาพย์สุรางคนางค์ 28) คือ

 

“ขึ้นใหม่ใน กน ก-กาว่าปน ระคนกันไป เอ็นดูภูธร มานอนในไพร มณฑลต้นไทร แทนไพชยนต์สถาน” ฯลฯ

 

พอถึง แม่ กง ท่านก็บอกการสะกด-การผันวรรณยุกต์แล้วก็ยกตัวอย่างจากกาพย์พระไชยสุริยา เช่น

 

“ขึ้นกงจงจำสำคัญ ทั้งกนปนกัน รำพันมิ่งไม้ในดง ไกรกร่างยางยูงสูงระหง ตลิงปลิงปริงประยงค์ คันทรงส่งกลิ่นฝิ่นฝาง” ฯลฯ เป็นกาพย์ฉบัง 16 ที่กล่าวถึงพรรณไม้ได้อย่างไพเราะ ตามด้วยการบรรยายถึงสัตว์และนก เช่น

 

“เห็นกวางย่างเยื้องชำเลืองเดิน เหมือนอย่างนางเชิญ พระแสงสำอางข้างเคียง” ฯลฯ

 

เป็นเช่นนี้ไปทุกแม่จนหมดเรื่องการผสมสระทุกๆ มาตรา รวมทั้งการผันวรรณยุกต์ด้วย นอกจากนั้นยังมีการใช้ตัวอักษรบางตัว เช่น ศ-ษ-ส การนับ (รวมทั้งมาตราชั่งตวงวัดและการนับวัน เดือน ปีด้วย)

 

นั่นว่าเฉพาะมูลบทบรรพกิจ อ่านแล้วสนุกด้วย ได้ความรู้สึกซึ้งไปด้วย



------------------------------
เรื่องโดย : ประยอม ซองทอง
นิตยสาร FORMULA ฉบับเดือน มีนาคม ปี 2561
คอลัมน์ : ชีวิตคือความรื่นรมย์
ลิงค์สำหรับแชร์ : https://autoinfo.co.th/85ujZ
อัพเดทล่าสุด
10 Sep 2018

Buyer's Guide | คู่มือซื้อรถ

Model Start Price (THB)
1.
2,090,000
2.
2,229,000
3.
779,000
4.
3,590,000
6.
1,316,000
7.
1,749,000
8.
1,699,000
10.
3,299,000
11.
5,399,000
12.
6,799,000
13.
3,249,000
14.
4,980,000
15.
53,500,000
17.
3,600,000
18.
13,339,000
19.
13,500,000
20.
6,799,000
  • MAIN SEARCH
  • EASY SEARCH
Make
Model
Price
Engine
More Option >
วัตถุประสงค์ในการใช้รถ (ประเภทรถ)
งบประมาณ
พฤติกรรมการขับรถ

Follow autoinfo.co.th

บทความที่เกี่ยวข้อง