บทความ

มหานทีสี่พันดอน


เสียงกัมปนาทของน้ำกระทบแผ่นหินสาดกระเซ็นไปทั่วคุ้งน้ำพลังของสายน้ำโขงอันยิ่งใหญ่ดูจะไม่อาจหยุดยั้งคนลาวเล็กๆกลุ่มหนึ่งบนชะง่อนผาอันแหลมคมของคอนพะเพ็งชาวประมงเหล่านี้เสี่ยงภัยชีวิตอย่างไม่สะทกสะท้าน เพียงเพื่อจะตักปลาจากโต่ง และลอบของพวกเขาภาพคนหาปลาเช่นนี้อาจเป็นที่กังขาของคนแปลกถิ่นอย่างเรา
แต่แม่น้ำโขงที่มีลักษณะพิเศษเช่นนี้ก็ได้สร้างให้คนลาวลุ่มเหล่านี้ปรับเข้าหาและหาหนทางอยู่ร่วมกันด้วยลักษณะพึ่งพา

ชื่อมหานทีสี่พันดอน ตามนัยของคนลาวแล้วคือ ผืนน้ำอันกว้างใหญ่ที่มีเกาะแก่งกว่าสี่พันแห่งในความจริงแล้วแม่น้ำโขงเมื่อไหลออกจากเมืองจำปาศักดิ์ ก็เริ่มแตกออกเป็นหลายสายแยกตัวออกไปเป็นเกาะแก่งมากมาย เกาะที่ใหญ่ที่สุดก็คือ ดอนโขงซึ่งเป็นที่ตั้งของเมืองโขงและเมืองแสน

การที่แม่น้ำแยกตัวออกเป็นหลายสายนี่เองที่ทำให้ความกว้างของแม่น้ำขยายตัวออกไปถึง 15กิโลเมตร นับว่าเป็นช่วงที่กว้างที่สุดในประเทศลาว น้ำแต่ละสายเมื่อปะทะกับแนวหิน ชั้นดอนดินต่างๆ
ที่มีระดับต่างกัน ก่อให้เกิดวังน้ำเป็นที่อยู่อาศัยอันอุดมของฝูงปลา
เมื่อลำน้ำต่างสายเดินทางสุดแนวประเทศลาวไปปะทะแนวเทือกเขาพนมดงรักจึงถูกบีบให้แนวน้ำแคบลงสายน้ำเหล่านี้โค้งหนีแนวเทือกเขาไปทางทิศตะวันตกเพื่อรวมตัวกันก่อนไหลอย่างราบเรียบลงสู่แผ่นดินต่ำกัมพูชา ลักษณะที่ลดหลั่นระดับอย่างฉับพลันนี่เองก่อให้เกิดน้ำตกที่ยิ่งใหญ่หลายแห่ง เช่นที่คอนพะเพ็ง รวมทั้งกลุ่มน้ำตกแก่งหลี่ผี นอกจากนั้นตัวดอนเกาะและพืชน้ำที่มีอยู่มากมายยังช่วยดักตะกอนดินและสารอาหารที่พัดพามากับน้ำทำให้เกิดการทับถมเพิ่มพูนขึ้นเป็นดอนใหม่อย่างไม่รู้จบ

การก่อเกิดสังคมพืชและสัตว์น้ำอันหลากหลายจึงเป็นที่ตั้งถิ่นฐานที่สำคัญมาแต่ครั้งอาณาจักรโบราณเจนละของขอมล่วงเลยตกทอดมาถึงคนลาวลุ่มในปัจจุบัน จากความอุดมของปลาที่มีความหลากหลายทางภูมิศาสตร์ชาวลาวจึงได้ดัดแปลงภูมิปัญญาเฉพาะถิ่นให้เหมาะสมกับปลา และสภาพที่แตกต่าง มีทั้งใช้แห มองเบ็ด จนถึงการดำยิงปลาในถ้ำโพรงใต้น้ำที่บางคราวอาจต้องเผชิญกับปลาแข้ ปลากด ปลาเคิง
ที่มีน้ำหนักมากกว่าตัวคนจับเสียอีก

ในฤดูน้ำหลากน้ำโขงจะเอ่อท่วมสูงอีกกว่า 8 เมตร ท่วมดอนต่างๆ จมหายไปและวิธีการจับปลาที่เล่ามาจะไม่ได้ผลชาวประมงส่วนหนึ่งจึงสร้างหลี่คอกม้าขึ้นตามแนวน้ำตกแก่งหลี่ผีหลี่คอกม้านี้มีลักษณะคล้ายสะพานไม้ พื้นทำด้วยไม้ไผ่ที่สานกันพอให้น้ำที่ไหลเชี่ยวพอผ่านไปได้ส่วนหัวจะเปิดกว้างออกเพื่อให้ฝูงปลาเข้าไปได้ง่าย ตรงปลายจะแคบลงพร้อมทั้งยกสูงขึ้นเหนือน้ำทำให้ปลาไม่สามารถออกไปได้ ในช่วงที่จับปลาได้มากที่สุดบางวันอาจได้ถึง 1,000 กิโลกรัม
เห็นได้ว่าหลี่คอกม้านี้เป็นการปรับภูมิความคิดให้ใช้ประโยชน์จากธรรมชาติได้อย่างชาญฉลาด

ความอุดมของสินในน้ำอันมั่งคั่ง และเป็นอาณาจักรของมัจฉานี้เองจึงมีคำกล่าวของคนสี่พันดอนที่ว่าหากอยากจะกินปลาก็เพียงตั้งหม้อน้ำค้างเตาไฟไว้ปลาจะกระโดดลงมาเอง

 

ข้างหลังภาพ

เมื่อเป็นบทความเกี่ยวกับน้ำ หากภาพที่นำเสนอไม่ใช่ภาพน้ำก็คงกระไรอยู่ภาพลักษณะที่มีหัวเรือเข้ามาเป็นฉากหน้า ภาพนี้ผมใช้อยู่บ่อยๆ เมื่อต้องการถ่ายภาพที่เกี่ยวกับน้ำไม่ว่าแม่น้ำหรือทะเล เพราะมันช่วยเป็นฉากหน้าไม่ให้ดูเวิ้งว้างเกินไปเป็นจุดนำสายตาไปสู่วิวเบื้องหน้า และช่วยเสริมเรื่องราวของน้ำให้สมบูรณ์ยิ่งขึ้นสำหรับภาพนี้ผมต้องการแสดงให้เห็นว่าเป็นสายน้ำที่ไหลจึงเลือกใช้ความเร็วชัทเตอร์ต่ำเพื่อแสดงความเคลื่อนไหวของน้ำ แม้ว่าอาจทำให้ภาพขาดความคมชัดไปบ้างผมยังใช้ฟิลเตอร์โพลาไรซ์เพื่อตัดแสงสะท้อนจากน้ำ ทำให้สีดูอิ่มตัวยิ่งขึ้นเลนส์ที่เลือกใช้แน่นอนต้องเป็นเลนส์มุมกว้างเพื่อแสดงถึงความกว้างใหญ่และครอบคลุมความชัดลึกให้ถึงฉากหลัง

สุเทพ กฤษณาวารินทร์



------------------------------
เรื่องโดย : สุเทพ กฤษณาวารินทร์
ภาพโดย : -
นิตยสาร 4WHEELS ฉบับเดือน พฤษภาคม ปี 2546
คอลัมน์ : ฟ้ากว้าง ทางไกล
ลิงค์สำหรับแชร์ : https://autoinfo.co.th/gPmHh

Follow autoinfo.co.th