บทความ

ขนบสักวา: เกริ่นชวน-ตอบรับ (1)


ประเพณีการละเล่นสักวาของไทย มักจะเริ่มด้วยการไหว้ครู ถัดจากนั้นถ้าเป็นเทศกาลหรือวาระพิเศษ อาจจะมีการบอกเล่าด้วยกลอนว่า สักวาในโอกาสนี้แสดงเนื่องในวาระอะไร ถ้าเป็นวาระเฉลิมฉลองครบรอบสำคัญ เช่น วันเฉลิมพระชนมพรรษาก็คงจะต้องมีบทอาเศียรวาท หรือถวายพระพร

 

ถัดจากนั้นจึงเป็นบทเกริ่นของฝ่ายชาย ซึ่งเป็นทำนองท้าทาย หรือเชิญชวนมาร่วมวงสักวาแล้วฝ่ายหญิงจะตอบด้วยสำนวนให้ทันกัน เป็นการแสดงปฏิภาณให้คนฟังได้เห็น-ได้ยินตั้งแต่ต้นว่าสักวาจะสนุก หลายครั้งบทเกริ่นนี้ก็แสดงให้ทราบว่าช่วงนั้นมีเหตุการณ์ในบ้านเมืองมีเรื่องอะไรเป็นเรื่องยอดฮิทอยู่บ้าง

 

ในโอกาสนี้จึงขอเลือกบทสักวาที่เป็นบทเกริ่น-และบทตอบที่มีลีลาต่างๆ กันมาเสนอพอเป็นเครื่องล่อน้ำลาย หรือที่ฝรั่งเรียกว่าออร์เดิร์ฟ

 

อย่างเมื่อกรมศิลปากรจัดสักวากลอนสด เมื่อวันที่ 17 พฤษภาคม 2502 ณ สังคีตศาลาซึ่งเป็นการเริ่มฟื้นฟูประเพณีการเล่นสักวามาใหม่หลังจากห่างเหินไปนาน มรว. คึกฤทธิ์ ปราโมช ซึ่งเป็นนักสักวาฝีปากคม เกริ่นด้วยคารมคมคายเหลือหลายว่า

 

“สักวามาพบประสบพักตร์/ให้นึกรักสองนรีศรีสมร/เฝ้าแลตามงามปลื้มจนลืมกลอน/หัวใจจรจากกายหมายสุดา/จะออกปากฝากรักก็หนักจิต/พี่สิ้นฤทธิ์แล้วด้วยแรงเสน่หา/ได้แต่วอนงอนง้อขอพงา/โปรดเมตตากล่าวสุนทรเป็นกลอนเอย”

 

ไม่ต้องบอกว่าคนฟังปรบมือเสียงดังยาวนานเพียงใด ซึ่งทำให้ท่านผู้หญิงสมโรจน์ สวัสดิกุล ณ อยุธยา (ตอนนั้นยังเป็น “คุณหญิง”) ต้องตอบกลับไปว่า

 

“สักวาคำหวานที่ขานแข่ง/ชวนให้แต่งสักวาพาอึดอัด/ไม่รู้ว่ากลอนรักหรือกลอนวัด/ไม่ถนัดเหมือนมือเก่าเหล่าท่านชาย/ครั้นไม่รับคำไว้ก็ใช่ที่/ท่านจะเห็นเป็นสตรีนี้แพ้ง่าย/ถึงถูกผิดก็นั่งซังกะตาย/แต่ใจหมายขออภัยไว้ก่อนเอย”

 

หรือครั้งโดยเสด็จสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารีไปบอกสักวาที่มหาวิทยาลัยมหิดล ศาลายา (ซึ่งเป็นการทรงสักวาครั้งแรกของพระองค์)

 

เมื่อวันที่ 23 ตุลาคม 2530 อาจารย์เปลื้อง ณ นคร เกริ่นชวนแทนฝ่ายชาย ซึ่งมีอาจารย์มนตรี ตราโมท ร่วมด้วยดังนี้ “สักวานวลหน้าได้มาเห็น/นึกเมื่อเล่นสักวากันคราก่อน/ยังดูพริ้งเพรา หล่ออรชร/ถึงจะผ่อนไปบ้างยังแลงาม (ถ้าเป็นนักสักวารุ่นใหม่คงใช้ “หย่อน” แต่ท่านผู้อาวุโสท่านให้เกียรติกัน ยิ่งอยู่เฉพาะพระพักตร์เจ้านาย จะต้องระมัดระวังคำพูด
ยิ่งเจ้านายเป็นสตรีเพศด้วย)/ก็ใคร่ฟังน้ำเสียงสำเนียงถ้อย/ยังหยดย้อยอยู่หรือไรใคร่ขอถาม/เชิญเอื้อนโอษฐ์โฉมฉายขยายความ/พอชื่นใจในยามชราเอย”

 

ฟังดูก็รู้ว่าท่านผู้บอกสักวาอายุมากแล้วด้วยกันทุกคน แล้วท่านผู้หญิงสมโรจน์ สวัสดิกุล ฯก็ตอบไปว่า “สักวาเศียรซบนบพระบาท/บรมราชกุมารีศรีใส/เกล้าหม่อมฉันกล่าวคำก้ำเกินใด/ขอพระราชทานอภัยไว้อาญา/เสียงใครเกริ่นสักวาอยู่หน้าบ้าน/คำกลอนหวานฟังไปเสียงใครหนา/ช่างแหบสั่นฟั่นเฟือนเหมือนจรกา/หนุ่มบางแคหลงมาหรือไรเอย”

 

ซึ่งฟังดูก็เข้าเค้าคนอายุมากด้วยกันโต้ตอบด้วยคารม ลีลา ทำนองเดียวกัน

 

ในงานวันเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ณ อุทยานพระบรมราชานุสรณ์ อ. อัมพวา จ. สมุทรสงคราม เมื่อวันที่ 26 กุมภาพันธ์ 2532 ศ. นพ. พูนพิศ อมาตยกุล เกริ่นชวน ด้วยบทที่นับว่าไม่มีใครกล้าจะเกริ่นเช่นนี้เป็นแน่ เพราะมีการ (ใช้ภาษาตอนนั้นต้องว่า) “แซว”สมเด็จพระเทพรัตนสุดา ฯ องค์ประธานในงานและทรงบอกสักวาในวันนั้นด้วยว่า“สักวาศิโรราบกราบพระบาท/เชิญองค์ราชกุมารีศรีสยาม/ทรงกลอนสดลดน้ำหนักประจักษ์พระนาม/ชาวสมุทรสงครามได้ยลยิน/เชิญคุณหญิงกุลทรัพย์ลับฝีปาก/คงไม่ยากเหมือนสั่งการงานกรมศิลป์ (คุณหญิงเป็นอธิบดีกรมศิลปากร)/อีกสองสาวเพื่อนเก่าเราเคยชิน/เชิญยุพินเล่นสักวาอย่าช้าเอย”

 

บทนี้ได้รับเสียงปรบมือและเสียงหัวเราะอย่างมาก ทำให้คุณหมอเองก็ถูก “เพื่อนเก่า” คือ มรว.อรฉัตร ซองทอง (และอาจารย์สมประสงค์ ปิ่นจินดาอีกคน) แซวกลับว่า “สักวาน้อมเกล้าเฝ้าเบื้องบาท/สยามราชกุมารีศรีสยาม/แก้วกวีพระปรีชาสง่างาม/ขวัญเขตคามราษฎร์จงรักมั่นภักดี/ขอประทานขานคำลำนำพจน์/ไว้เกียรติยศเชื้อศิลปินยินศักดิ์ศรี/เสียงเกริ่นคล้าย ‘หมอหู’ดูอีกที/อ้อ ! เป็นกวีเป็นนักร้องต้องเล่นเอย” ศ.นพ. พูนพิศ นั้นเป็นแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านหู-คอ-จมูก เป็นนักร้องเพลงไทย และเป็นคนชอบบทกวีอีกด้วยจึงถูกล้อกลับเช่นนั้น

 

การเล่นสักวาในปัจจุบันบทเกริ่นสนุกๆ ทันๆ กัน จะมาจากนักกลอนร่วมสมัยหลายๆ คนอย่างในการบอกสักวาเรื่อง สังข์ทอง ตอนเลือกคู่ที่โรงเรียนสตรีวิทยาเมื่อวันที่ 18 พฤศจิกายน 2521 เนาวรัตน์ พงษ์ไพบูลย์ ต่อมาเป็นกวีซีไรท์คนแรก (ปี 2523) เป็นศิลปินแห่งชาติ (ปี 2536)เป็นกวีรางวัลศรีบูรพา (ปี 2538) เกริ่นไว้คมคายว่า

 

“สักวาดีใจได้พบน้อง (ฮา)/ร่วมครรลองสักวาภาษาสยาม/ปีพาทย์แก้วแจ้วเจื้อยระเรื่อยตาม/ทั้งนักกลอนคนงามล้ำคารม/ขอเชิญโฉมประโลมใจมาใกล้ชิด/ให้น้องน้องสตรีวิทย์สนิทสนม(ฮา-ปรบมือ)/เรื่องสังข์ทองเลือกคู่ได้ชู้ชม/เรื่องสังคมเป็นอย่างไรไม่สนเอย” พี่ชายหยิกเล่นๆให้คิด

 

ตอนนั้นทำให้ นิภา บางยี่ขัน มือทองคู่กันมาตั้งแต่อยู่วรรณศิลป์ธรรมศาสตร์ด้วยกันตอบคารมกลับไปว่า “สักวาหวานถ้อยร้อยกรองเกริ่น/คำชายเชิญชวนรับสรรพภาษา/ยินดี นักวันนี้ที่ได้มา/เข้าร่วมวงสักวาน่าชื่นใจ/นับวันวงสักวาจะราร้าง/เรามาสร้างบรรยากาศกันขึ้นใหม่/เมื่อเรา “หมดน้ำยา”เวลาใด/ให้น้องน้องแต่งเล่นได้สืบไปเอย” ซึ่งได้รับเสียงปรบมือตอบรับจากน้องๆ เกรียวกราวมากเลย

 

เมื่อวันที่ 1 เมษายน 2522 “ชมรมนักกลอน 22” ซึ่งต่อมาเป็นกลุ่มที่เรียกว่า “ชุมนุมน้ำชา วันอาทิตย์” แล้วแปรมาเป็น “สโมสรสยามวรรณศิลป์” ในปัจจุบันได้รับเชิญจากกรมศิลปากรให้แสดงสักวาเรื่องมโนห์รา ณ สังคีตศาลา วินัย ภู่ระหงษ์ จากสำนักเทวาลัยจุฬา ฯ ผู้เกริ่นแทนฝ่ายชายไปแหย่ฝ่ายหญิงออกจะแรงไปนิด

 

“สักวาวันนี้ยินดีนัก/หน้าแก่แก่พร้อมพรักหน้ายักษี/นับแต่ร้างห่างหายก็หลายปี/พบวันนี้โทรมทั้งร่างไม่สร่างซา/เป็นนักกลอนนอนเปล่าคงเหงาแย่/ขอคนแก่อย่าหนาวสั่นหวั่นผวา/มาร้อยกรองลองเล่นเป็นสักวา/เชิญคุณย่าโปรดตอบให้ชอบเอย”

 

ได้รับการปรบมือพร้อมเสียงหัวเราะ ดังยาว ซึ่งสมแล้วที่ได้รับการตอบกลับจาก คุณพิมลพรรณ ภักดีศรี อดีตนักวรรณศิลป์เจ้าพระยาท่าพระจันทร์เจ็บๆ คันๆ เช่นกัน “สักวาคนหน้าแก่นักเลงเก่า/ฟังหนุ่มเหน้ายั่วกมลเกือบทนไหว/จะจัดศึกสั่งสอนมังกรไฟ/สร้างชื่อไว้เอกลักษณ์ปีนักกลอน/ขาดน้ำมันมิเป็นไรไทยซะอย่าง/ยืนอยู่ข้างหม้อแกงเนื้อเชื่อไว้ก่อน/จะเริ่มเล่นสักวาไม่อาทร/ไม่มีใครออดอ้อนก็เล่นเอย”

 

ดูบทสักวาแล้วก็รู้ว่าตอนนั้นภาพยนตร์จีนกำลังภายใน “ศึกมังกรไฟ” กำลังดัง นอกจากนั้นก็เป็นยุคนายกรัฐมนตรี พล อ. เกรียงศักดิ์ ชมะนันทน์ ซึ่งมีชื่อในการแกงเนื้อใส่วอดกา
และเป็นช่วงขาดแคลนน้ำมันด้วย

 

คงจะจบไม่ลงในตอนเดียว เพราะมีบทน่ารักน่าหยิกอีกหลายบทมาให้อ่านสนุกๆ ให้คิดถึงสิ่งที่เป็นสมบัติดีๆ ฝากให้อนาคตของชาติสืบสานต่อไป



------------------------------
เรื่องโดย : ประยอม ซองทอง
นิตยสาร FORMULA ฉบับเดือน มิถุนายน ปี 2553
คอลัมน์ : ชีวิตคือความรื่นรมย์
ลิงค์สำหรับแชร์ : https://autoinfo.co.th/9HN7T

บทความที่เกี่ยวข้อง

อัพเดทล่าสุด
26 Sep 2017

Buyer's Guide | คู่มือซื้อรถ

Model Start Price (THB)
1.
2,549,000
3.
1,749,000
4.
2,249,000
5.
4,590,000
6.
1,999,000
7.
3,990,000
8.
3,065,000
9.
2,790,000
10.
5,490,000
11.
1,354,000
12.
3,399,000
13.
750,000
14.
1,129,000
  • MAIN SEARCH
  • EASY SEARCH
Make
Model
Price
Engine
More Option >
วัตถุประสงค์ในการใช้รถ (ประเภทรถ)
งบประมาณ
พฤติกรรมการขับรถ

Follow autoinfo.co.th